ناوی کتێب: هه‌فته‌نامه‌ی‌ كوهستان
نووسه‌ر: /‌
وه‌رگێڕ: /‌
کورته‌: هه‌فته‌نامه‌ی كۆهستان ره‌نگه‌ بۆ ناسینی پوختتری هه‌فته‌نامه‌ی "كوهستان" كه‌ له‌ سه‌رده‌مانی ده‌ركه‌وتنی كۆماری كوردستاندا له‌ ‏مه‌هاباد، له‌ تاران ئاماده‌‌و چاپ كراوه‌ و دواتر به‌ شێوه‌ی ئابوونه‌ و دواتریش له‌ رێَگه‌ی نوێنه‌رایه‌تیه‌وه‌ ‏بڵاوكراوه‌ته‌وه‌، وا باشتربێ‌ له‌ وه‌رگێڕانی هه‌ندێ‌ به‌شی سه‌روتاری یه‌كه‌م ژماریه‌وه‌ ده‌ست پێبكه‌ین، ئه‌گه‌ر ‏چی له‌ هیچ یه‌ك له‌ ژماره‌كانی ئه‌م هه‌فته‌نامه‌یه‌دا ئاماژه‌ بۆ بابه‌تێك به‌ناوی سه‌روتار نه‌كراوه‌، كه‌چی هه‌موو ‏ژماره‌یه‌ك مانشێتی لاپه‌ڕه‌ی یه‌كه‌م هه‌بووه‌ بۆ لێكدانه‌وه‌‌و نواندنی هه‌ڵوێستی رۆژنامه‌كه‌ بۆ رووداوه‌كانی ‏هه‌فته‌ی‌ رابردووی پێش ده‌رچوونی ژماره‌. ئه‌م نووسینانه‌ش، كه‌وتمان حوكمی سه‌روتاریان هه‌یه‌، له‌وانه‌یه‌ ‏له‌ لایه‌ن خاوه‌ن ئیمتیاز ‌و به‌رپرسی رۆژنامه‌كه‌ دوكتۆر ئیسماعیلی ئه‌رده‌ڵانه‌وه‌، به‌ڵام بێ‌ ناو و ئیمزا، ‏نووسرابن. ئه‌مه‌ هه‌ندێ‌ به‌شی یه‌كه‌م بابه‌تی یه‌كه‌م ژماره‌ی هه‌فته‌نامه‌كه‌یه‌ به‌ وه‌رگێڕانی كوردی:‏ نامه‌ی كوهستان بۆ دانراوه‌؟ ‏"له‌م كاته‌ ناسكه‌دا كه‌ وڵات پتر له‌ هه‌موو كاتێك پێویستی به‌ خۆبه‌خشینی كه‌سانه‌، له‌م ساته‌دا كه‌ له‌ ‏زۆربه‌ی وڵاتانی جیهان خه‌ڵك خه‌ریكی داڕشتنی به‌رنامه‌ی پاش جه‌نگی جیهانیی دووه‌م و‏‎ ‎دابینكردنی ‏كه‌ره‌سته‌‌و پێداویستیه‌كانی به‌خته‌وه‌ریی هاونیشمانیانی خۆیانن، له‌م دۆخه‌دا كه‌ خه‌ڵكی زیندوو، جگه‌ له‌ ‏مه‌زنی وڵاته‌كه‌یان چ ئاواتێكی دیكه‌یان نییه‌‌و شه‌و و رۆژ هه‌وڵی بۆ ده‌ده‌ن، ئێمه‌ خه‌ریكی چین؟ ئێمه‌ به‌ربووینه‌ته‌ گیانی یه‌كتر و ئاسایشی گشتی ده‌شێوێنین، ئێمه‌ جگه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی تاكه‌كه‌سی ‏خۆمان چی دیكه‌ نابینین، ئێمه‌ به‌رده‌وام خه‌ریكی دووبه‌ره‌كی‌و ئاژاوه‌ین، ئێمه‌ به‌ هه‌ردوو ده‌ست، توند ‏كڵاوه‌كه‌ی خۆمان گرتووه‌‌و گرنگ نییه‌ به‌چی رایده‌گرین، ئێمه‌ له‌م وه‌یشوومه‌دا بیر له‌ هاونیشتمانیانی ‏خۆمان ناكه‌ینه‌وه‌".‏ پاشان نووسه‌ری بابه‌ته‌كه‌ ئاماژه‌ بۆ وازهێنانی كاربه‌ده‌ستانی جیاواز له‌ چاره‌نووسی خه‌ڵك ده‌كات ‌و ده‌ڵێ‌ ‏هه‌ندێ‌ كه‌س بۆ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان ئاژاوه‌ ده‌نێنه‌وه‌‌و هیچ بیر له‌ مه‌زنی ‌و سه‌ربه‌خۆیی ئێران ‏ناكه‌نه‌وه‌‌و به‌م جۆره‌ به‌رده‌وام ده‌بێ‌:" به‌شێوه‌ی جۆراوجۆر دووبه‌ره‌كی دروست ده‌كه‌ن، له‌سه‌ر شتی ‏بچووك ده‌ڕۆن‌و وه‌ڵاتی پێ‌ لاواز ده‌كه‌ن". له‌مه‌ش مه‌به‌ستی ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ به‌ ناوی گه‌لانی ئێرانه‌وه‌ ‏ده‌یانه‌وێ‌ ئاژاوه‌ بنێنه‌وه‌:" به‌ خه‌یاڵی كێدا دێت، ئازه‌ربایجان بیر له‌ جودابوونه‌وه‌ بكاته‌وه‌؟ كێ‌ ده‌توانێ‌ ‏بیر له‌وه‌ بكاته‌وه‌ كوردان جگه‌ ئێرانیبوون بیر له‌ شتێكی دیكه‌ بكه‌نه‌وه‌؟ له‌گه‌ڵ‌ عه‌قڵی كێدا ده‌گونجێ‌ كوردانی عه‌شایه‌ری ئێران خۆیان به‌ نائێرانی بزانن، یان دژی نیشتمان ‏هه‌نگاوێك هه‌ڵێنن؟ ئه‌وانه‌ی هیوایان به‌م شتانه‌یه‌ و مه‌به‌ستی خراپیان هه‌یه‌، ده‌بێ‌ تێدا بچن.‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ئاره‌زووی سه‌ربه‌خۆیی!!!؟؟؟ هه‌ندێ‌ سه‌وداسه‌ر، بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ئاوی لێڵ‌ ماسی بگرن، له‌ كاته‌ ناسكه‌كاندا ده‌نگۆی ئه‌وه‌ داده‌خه‌ن كه‌ ‏گوایه‌ كوردان بیر له‌ سه‌ربه‌خۆیی ده‌كه‌نه‌وه‌‌و به‌م جۆره‌ ده‌وڵه‌ت له‌ كوردان خانه‌ به‌گومان ده‌كه‌ن‌و ‏كوردانیش له‌ ده‌وڵه‌ت هیوا بڕاو: سه‌رقاڵیی ده‌وڵه‌ت به‌ كاروباری دیكه‌وه‌ به‌ كاردێنن، ره‌فتاری خراپ له‌گه‌ڵ‌ ‏خه‌ڵك ده‌كه‌ن. خه‌ڵكی ساده‌‌و ساویلكه‌ش واده‌زانن ده‌وڵه‌ت به‌ راستی نییه‌تێكی خراپی به‌رامبه‌ریان هه‌یه‌‌و ‏ئه‌وان له‌ خۆی نازانێ‌‌و، بێ‌ هیوا و ناڕازی ده‌بنه‌وه‌. كاربه‌ده‌ستانی هه‌لپه‌ره‌ستیش ناڕه‌زایی هه‌ندێ‌ كه‌س ‏گه‌وره‌ ده‌كه‌نه‌وه‌‌و ناوی ئاژاوه‌، ملبادان‌و سه‌ربه‌خۆیی كوردی لێده‌نێن. راپۆرتی نهێنی ‌و شتی له‌م بابه‌ته‌ ‏ده‌نێرن بۆ ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت نیگه‌ران بێ‌‌و فه‌رمانی سه‌ركوت ده‌ربكات. به‌ هات‌و هاوار، كۆمه‌ڵێك داماوی‌ ‏به‌زۆری خزمه‌تكار دوور ده‌خه‌نه‌وه‌، به‌ناوی یاخیبوونه‌وه‌ هه‌ندێك ده‌گرن‌و ‏‎]‎پاشان ده‌ڵێن‏: ئاژاوه‌كه‌مان ‏كوژانده‌وه‌ ‌و به‌رمان به‌ سه‌ربه‌خۆیی كورد گرت. له‌ كاتێكدا هه‌ندێ‌ جه‌رده‌ی گێل بۆ رۆژی ته‌نگانه‌ ‏هه‌ڵده‌گرن تاكوو كه‌ی پێویستیان بوو هانیان بده‌ن‌و ئاژاوه‌یه‌كی دیكه‌ بنێنه‌وه‌".‏ پاشان سه‌روتاره‌كه‌ دێته‌ سه‌ر باسی ئه‌وه‌ی كه‌ كوردان هه‌میشه‌ وه‌فاداربوون‌و ئێستا هه‌ندێ‌ كه‌س به‌نیازن ‏بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان تاوان بده‌نه‌ پاڵیان له‌كاتێكدا ئه‌و شتانه‌ له‌ تارانیش ده‌قه‌ومێ‌‌و كه‌چی ناوی نانرێ‌ ‏سه‌ربه‌خۆیی ‌و ئاژاوه‌و هتد. له‌ دوایشدا مه‌به‌سته‌كانی رۆژنامه‌كه‌ به‌م جۆره‌ ریز ده‌كرێن:" ئێمه‌ به‌ ‏ده‌ركردنی نامه‌ی كوهستان، به‌نیازین ئه‌م جۆره‌ پیلانانه‌ ئاشكرا بكه‌ین، زانیاری بڕوا پێكراو بخه‌ینه‌ به‌رده‌م ‏بیرورای گشتی، بۆ ئه‌وه‌ی به‌ به‌سیره‌ته‌وه‌ سه‌یری برا كورده‌كانی خۆیان بكه‌ن. ئێمه‌ به‌نیازین پڕ‌و پته‌‌و ‏دژی ئه‌م كه‌سه‌ ناپاكانه‌ ناره‌زایی ده‌رببڕین، جا كه‌سی خۆماڵی بن یان كاربه‌ده‌ستانی ده‌وڵه‌تی، بۆ ئه‌وه‌ی ‏سزای كرده‌وه‌كانی خۆیان ببینن.‏ ئێمه‌ به‌ نیازین سه‌رنجی تایبه‌تی ده‌وڵه‌ت بۆ ئه‌م ناوچانه‌ رابكێشێن و داوا له‌ ده‌وڵه‌ت بكه‌ین له‌ هه‌ڵبژادنی ‏نوێنه‌ره‌كانیدا تا دوایی ورد بێ‌‌و كاربه‌ده‌ستانی پاك‌و و نیشتمانپه‌رست له‌ جێگه‌ی ئه‌م ئاژاوه‌خوازانه‌ دابنێ‌.‏ ئێمه‌ به‌نیازین خه‌ڵكی ئه‌م ناوچانه‌ ئاگادار بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ كاره‌ ناڕه‌واكانی كاربه‌ده‌ستان به‌ پێچه‌وانه‌ی ‏ئیراده‌ی ده‌وڵه‌ته‌‌و سته‌مه‌كانیان هه‌ڵه‌ی كاربه‌ده‌ستان خۆیانه‌.‏ ئێمه‌ به‌نیازیین خه‌ڵك به‌ لوتفی ده‌وڵه‌ت هیوادار بكه‌ین.‏ ئێمه‌ بڕیارمان داوه‌ هه‌نگاو له‌م رێگه‌دا هه‌ڵبگرین و هیواداربین خودا یارمه‌تیمان بدات".‏ ‏ كاتی ده‌رچوونی ئه‌م هه‌فته‌نامه‌یه‌، ره‌زاشای په‌هله‌وی له‌ لایه‌ن هاوپه‌یمانانه‌وه‌ له‌سه‌ر كار لابراوه‌، ئێران ‏جۆرێك ئازادیی سیاسیی تێدا دروست بووه‌، گه‌لێ رۆژنامه‌‌و ده‌سته‌ی جیاواز خه‌ریكی كاركردنن‌و دوو ‏ئایدیای سه‌ره‌كی له‌ ئارادان: ئایدیای دیمۆكراسی‌و سه‌ربه‌خۆیی. ئه‌م دوو ئایدیایه‌ش سه‌ره‌تاكانیان ‏ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رهه‌ڵدانی بزووتنه‌وه‌ی مه‌شرووته‌خوازی، كه‌ تا ئه‌و كات پتر له‌ چوارده‌یه‌ك به‌سه‌ریدا ‏تێپه‌ڕیبوو و ناوه‌رۆكه‌كه‌ی كۆرتكردنه‌وه‌ی سنووری ده‌سه‌ڵاتی شا، دامه‌زراندنی پارله‌مان، سه‌روه‌ركردنی ‏یاسا‌و جۆرێك له‌ سیكۆلاریزه‌كردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات بوو، بزووتنه‌وه‌كه‌ شكستی هێنا، به‌ڵام ئایدیاكانی دواتر ‏بووه‌ ئیلهامده‌ری گه‌لێ چالاكی دیكه‌‌و تا ئێستاش به‌رده‌وامه‌. هه‌فته‌نامه‌ی‌ كوهستانیش ده‌بێ له‌ نێو ئه‌م ‏ناوكۆیه‌دا سه‌یر بكرێ‌، واته‌ ناوكۆیی دروستكردنی ده‌وڵه‌ت‌و په‌رله‌مانێكی كارامه‌‌و ده‌ستوورێكی دیمۆكراتیك ‏له‌ چوارچێوه‌ی نه‌خشه‌ی سیاسی ئێراندا. وه‌ك له‌ یه‌كه‌م سه‌روتاره‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێ‌، كارگێڕانی ئه‌م رۆژنامه‌ ‏به‌نیازن له‌ رێگه‌ی چالاكیی یاسایی‌و خه‌باتی په‌رله‌مانتاریستیه‌وه‌، هه‌وڵ بۆ دامه‌زراندنی دیمۆكراسی له‌ ‏ئێران‌و لێره‌وه‌ش نه‌هێشتنی سته‌م له‌سه‌ر كوردستان بده‌ن‌و، به‌زۆری سه‌رچاوه‌ی سته‌مه‌كه‌ به‌ ‏كاربه‌ده‌ستانی گه‌نده‌ڵی حكومه‌تی‌و كه‌سانی مشه‌خۆری خۆوڵاتی ده‌زانن.‏ رۆژنامه‌كه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك هه‌ڵوێستی كوردانه‌ی خۆی ناشارێته‌وه‌، به‌ڵام داوای‌ ریفۆرم له‌سه‌ر ئاستی ‏سیاسی، ده‌وڵه‌تی، په‌رله‌مانی‌و كارگێڕیدا ده‌كات‌و لای وایه‌ لێره‌وه‌ ده‌كرێ‌ كێشه‌ی كوردستانیش چاره‌سه‌ر ‏بكرێ‌‌و ئه‌م خه‌ڵكه‌ش ئاوه‌دانی‌و به‌خته‌وه‌ری ببینن. ئه‌مه‌ش تاڕاده‌یه‌كه‌، كه‌ له‌ ژماره‌ 83ی خۆیدا ‏راده‌گه‌نێ‌" هه‌موو كوردان ئێرانین‌و بارزانیه‌كان ده‌بێ‌ له‌ ئێران نیشته‌جێ‌ بكرێن‌و ناوچه‌یه‌كی تایبه‌تیان ‏بدرێتێ‌". له‌ لایه‌كی دیكه‌وه‌، رۆژنامه‌كه‌ كاری خۆی ته‌نیا بۆ بواری سیاسی‌و كارگێڕی كورت ناكاته‌وه‌‌و ‏په‌نجه‌ ده‌خاته‌ سه‌ر په‌روه‌رده‌‌و وشیاركردنه‌وه‌ی خه‌ڵكیش، نموونه‌ی ئه‌مه‌ش به‌رده‌وامبوونی بڵاوكردنه‌وه‌ی ‏وتاره‌ له‌ بواری ته‌ندروستی گشتی، منداڵ‌، دایك، نه‌خۆشیی جۆراوجۆر، فێركردنی كشتوكاڵ‌ به‌ شێوه‌ی ‏زانستی، ناساندنی په‌تاكان‌و چۆنیه‌تی مامه‌ڵه‌كردنیان‌و هتده‌.‏ له‌ درێژه‌ی روانگه‌ی ریفۆرمیستی خۆیدا، رۆژنامه‌كه‌ هه‌وڵ‌ بۆ ئه‌رشیفكردنی كه‌له‌پوور ‌و فۆلكلۆر ‌و ئه‌ده‌بی ‏كوردی ده‌دات ‌و چه‌ندین به‌شیان لێ بڵاوده‌كاته‌وه‌ و داواش ده‌كات كه‌ شیعری كوردی بۆ ره‌وانه‌ بكرێ‌. له‌ ‏بواری مێژووشدا به‌درێژایی بڵاوبوونه‌وه‌ی هه‌فته‌نامه‌كه‌، لاپه‌ڕه‌یه‌ك تایبه‌ت ده‌كرێ‌ به‌ نووسینه‌كانی ‏بابامه‌ردووخی كوردستانی كه‌ باسی مێژووی كورده‌ له‌ كۆنه‌وه‌ تا ئه‌وكات، كه‌ دواتر بوو به‌ كتێبی كورد‌و ‏كوردستان.‏ له‌گه‌ڵ‌ ئه‌مه‌دا به‌ چه‌ندین به‌شی زنجیره‌ وتاری "سه‌رچاوه‌كانی نژادی كوردان"ی ئێحسان نووری پاشا بڵاو ‏ده‌بێته‌وه‌. هه‌روه‌ها له‌ 24 ژماره‌ زنجیره‌ وتاری "وه‌قایعی ئارارات" بڵاو ده‌كاته‌وه‌‌و، كتێبی" ئه‌سراری‌ ‏بارزان"یش یه‌كه‌م جار هه‌ر له‌م رۆژانه‌دا به‌ زنجیره‌ وتار بڵاوده‌كرێته‌وه‌، كه‌ كتێبێكه‌ له‌ باره‌ی‌ به‌شداری ‏بارزانیان له‌ كۆماری كوردستان‌و به‌سه‌رهاتی مه‌لا مسته‌فای بارزانی‌و ئاماده‌ییان له‌ ئێران تا كاتی ‏په‌ڕینه‌وه‌یان له‌ ئاوی ئاراس.‏ له‌ بواری سیاسیه‌وه‌ رۆژنامه‌كه‌ له‌ دوو سه‌نگه‌ردا چالاكی ده‌كات: له‌ ناوكۆیی ئێراندا هه‌وڵ‌ بۆ پێشخستنی ‏ریفۆرم ‌و یاسا‌و دیمۆكراسی ده‌دات‌و راسته‌وخۆ پشتگیری به‌ره‌ی نه‌ته‌وه‌یی و موسه‌دیق ده‌كات، له‌ ناوكۆیی ‏كوردستانیشدا هه‌وڵ‌ بۆ نه‌هێشتنی كاربه‌ده‌ستانی ناكارامه‌ی ده‌وڵه‌تی ‌و دژایه‌تی له‌گه‌ڵ‌ هه‌لپه‌رستانی ‏خۆجێیی ده‌دات. ره‌خنه‌گرتن له‌ كاربه‌ده‌ستانی سه‌ربازی‌و له‌شكه‌ری‌و سته‌مه‌كانیان‌و، هه‌وڵ‌ بۆ لابردنیان ‏به‌شێكی هه‌میشه‌ییه‌ له‌ بواری كاركردنی رۆژنامه‌كه‌.‏ له‌ بواری به‌ریان‌و جیۆگرافیاشه‌وه‌، به‌ پێی روانگه‌ی كارگێڕانی هه‌فته‌نامه‌كه‌، كێشه‌ سیاسیه‌كانی نێو ‏ده‌وڵه‌ت‌و پارله‌مان له‌ ئاستی گشتیدا بڵاو ده‌كرێنه‌وه‌‌و، له‌ ئاستی كوردستانیشدا، له‌ ماكۆوه‌ تاكوو لورستان ‏ده‌بێته‌ جێگه‌ی سه‌رنجی هه‌میشه‌یی هه‌واڵ‌‌و ره‌خنه‌‌و لێكدانه‌وه‌كان‌و هه‌فته‌نامه‌كه‌ خۆی بۆ یه‌ك شار یان ‏یه‌ك ناوچه‌ی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان كورت ناكاته‌وه‌. ‏ له‌ بواری ئابوورییه‌وه‌، هه‌فته‌نامه‌كه‌ به‌ پاره‌ی خۆی، یان باشتر وایه‌ بڵێین به‌ڕێوه‌به‌رانی ده‌ژی‌و ئاگاشمان ‏لێیه‌ به‌رده‌وام له‌ هه‌موو ژماره‌كاندا داوای پاره‌ی ئابوونه‌و فرۆش له‌ خوێنه‌ران ده‌كرێ و ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌درێ‌ ‏كه‌ گه‌ر وا نه‌كه‌ن له‌وانه‌یه‌ هه‌فته‌ نامه‌كه‌ بوه‌ستێ‌.‏ له‌ بواری زمانه‌وه‌، زمانی سه‌ره‌كی هه‌فته‌نامه‌كه‌ زمانی فارسییه‌، كه‌ به‌ په‌خشانێكی ئه‌و كات هاوچه‌رخ ‏ده‌نووسرێ‌ و هه‌ندێ‌ جار له‌ ئاستی رێنووس و رێزماندا كیشه‌ ده‌بینرێ‌. له‌گه‌ڵ‌ ئه‌مه‌دا شیعری كلاسیكی ‏كوردی و هه‌ندێ‌ شتی فۆلكۆریشی به‌ كوردی و له‌ به‌شێكی كه‌می لاپه‌ڕه‌دا بڵاوده‌كرێته‌وه‌. به‌ڵام وێرای ‏ئه‌مه‌، هۆگریی به‌رده‌وامی هه‌فته‌نامه‌كه‌ بۆ ئه‌ده‌ب و مێژووی كوردی و هه‌روه‌ها هاوڕایی و هاوسۆزی له‌گه‌ڵ‌ ‏نووسه‌رانی كورد به‌ گشتی و به‌تایبه‌ت نووسه‌رانی ئه‌و كاتی باشووری كوردستان ده‌بینین، هه‌ر چۆن له‌ دوا ‏ژماره‌ی هه‌فته‌نامه‌كه‌دا به‌شێك له‌ نامه‌ی پیره‌مێردی شاعیر وه‌ك خۆی به‌ زمانی كوردی بڵاوده‌كرێته‌وه‌ و ‏خاوه‌ن ئیمتیازی رۆژنامه‌ زۆر به‌و نامه‌یه‌ شادو خه‌نی ده‌بێ‌.‏ به‌ نیسبه‌ت هه‌ڵوێستی به‌رامبه‌ر كۆماری كوردستانیش، دیسان داوای چاره‌سه‌ری ئاشتیانه‌ی كێشه‌كه‌ ‏ده‌كات و، پشتگیری ناڕاسته‌وخۆی له‌ گواستنه‌وه‌ی هه‌واڵ‌ له‌ رۆژنامه‌ی كوردستانه‌وه‌، كه‌ ئۆرگانی ره‌سمی ‏كۆماری كوردستانه‌ له‌ مه‌هاباد و بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵی پشتگیری و پیرۆزبایی و ناردنی چه‌ند ژماره‌یه‌كی ‏كوردستان بۆ نووسینگه‌كه‌ی خۆیان، ده‌بینرێ‌. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ هه‌میشه‌ به‌ڕێزه‌وه‌ باسی قازی ‏محه‌مه‌د ده‌كات و ده‌بێته‌ سه‌كۆیه‌ك بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و ره‌خنانه‌ی رۆژنامه‌كانی ئه‌و كاتی تاران له‌ ‏كۆماری كوردستان و قازی محه‌مه‌د ده‌یگرن و، كوهستان له‌و كاته‌دا ده‌بێته‌ سه‌كۆیه‌كی باش له‌ تاران بۆ ‏داكۆكیكردن له‌ كۆماره‌كه‌.‏ دوا ژماره‌ی هه‌فته‌نامه‌كه‌ش، كه‌ 3ی مارسی 1947 به‌رامبه‌ر به‌ 12ی ره‌شه‌مه‌ی 1325ی هه‌تاوی ده‌رچووه‌، ‏هه‌ر باسی ململانێیه‌ له‌گه‌ڵ‌ به‌رژه‌وه‌ندپه‌رستان و كۆنه‌په‌رستیی ناوخۆیی كوردستان و نواندنی هه‌ڵوێست ‏به‌رامبه‌ریان له‌سه‌ر ناوی ئه‌قل و رۆشنبیری كه‌ به‌م شێوه‌ له‌ لایه‌ن هه‌فته‌نامه‌كه‌وه‌، مادام بابه‌ته‌كه‌ بێ ‏ئیمزایه‌، ره‌نگه‌ له‌ لایه‌ن د. ئیسماعیل ئه‌رده‌ڵانه‌وه‌ روون ده‌كرێته‌وه‌: " كۆنه‌په‌رستان... رووداوی ئه‌م ‏دواییه‌ی ئازه‌ربایجان و چوونی ئه‌رته‌ش بۆ مه‌هابادیان زۆر به‌كارهێنا و به‌ ده‌ست و پێوه‌ خه‌ریكن تۆمه‌تی ‏پێوه‌ندی به‌ حیزبی دیمۆكراتی كوردستان و هتد ده‌خه‌نه‌ پاڵ‌ هه‌ندێ‌ گه‌نجی رۆشنبیر كه‌ ئاگایان لێ نییه‌ و ‏كه‌مینه‌ن..."،"داهێنانێكی ئه‌م ‏دواكه‌وتووـانه‌ ئه‌وه‌یه‌ رابگه‌یه‌نن سه‌رچاوه‌ی كێشه‌كه‌ نامه‌ی كوهستانه‌ و ‏به‌ ته‌له‌گراف داوایان له‌ ده‌سه‌ڵات كردووه‌ به‌ بێڵ سه‌ره‌نه‌یزه‌ رایبگرێ‌".‏ ناسنامه‌ی ستافی رۆژنامه‌كه‌ جگه‌ له‌ خاوه‌ن ئیمتیاز و به‌رپرس كه‌ د. ئیسماعیل ئه‌رده‌ڵانه‌، دیار نین، به‌ڵام ‏وه‌ك دیاره‌ جگه‌ له‌ د. ئه‌رده‌ڵان هه‌ندێ‌ خوێندكاری كوردی دانیشتووی تاران و هه‌ندێ‌ نووسه‌ری شاره‌كانی ‏رۆژهه‌ڵاتی كوردستان و چه‌ند نووسه‌رێكی باشووری كوردستان به‌ بابه‌ت و نووسین یارمه‌تیان داوه‌. هه‌ندێ‌ ‏له‌م ناوانه‌ كه‌ چه‌ندین جار دووپات ده‌بنه‌وه‌. جگه‌ له‌ د. ئه‌رده‌ڵان كه‌ ره‌نگه‌ زۆربه‌ی شیكاری و راپۆرت و ‏ره‌خنه‌ بێناوه‌كان، كه‌ به‌شی زیاتر لاپه‌ڕه‌كانن، نووسینی ئه‌و بن، ده‌توانین ئاماژه‌ به‌م ناوانه‌ش بكه‌ین: بابا ‏مه‌ردوخی كوردستانی، پ.س(؟)، عه‌لی ئه‌میر حكمه‌ت، عه‌بدولحه‌مید ئه‌رده‌ڵان، د. هووشه‌نگ زللی، ‏ئه‌ندازیار نوور چه‌شم، ش.ئه‌لف(؟)، فه‌ره‌یدوون موعته‌مد وه‌زیری، محه‌مه‌د حه‌سه‌ن ئاسف وه‌زیری، ‏تورجانیزاده‌، موزه‌فه‌ر ئه‌رده‌ڵان، مه‌نسوور شاهنه‌واز، یوونس په‌رهامی، ته‌یموور موعته‌مد وه‌زیری، جه‌مال ‏موشیری، جه‌لال تاهیری، محه‌مه‌د عه‌لی كوردی، په‌رێشان، ج.ئاشنا، ت. ئه‌مینیان، ع. شوجاع ئه‌رده‌ڵان، ‏غوڵام حوسێن فه‌تحوڵڵاهی، عه‌باس ئازادپوور، ناسر موحسینی، ره‌حیم دیره‌كوه‌ند لوڕستانی، محه‌مه‌د ‏قازی، پیره‌مێردی شاعیر، شێخ نافیعی مه‌زهه‌ر ناسراو به‌ شپرزه‌ی سه‌قزی، جه‌عفه‌ر كه‌ریمی، هه‌ژار، ‏هێمن، حه‌سه‌ن قزلجی، سدیق حه‌یده‌ری و ئیحسان نووری پاشا.... تاد یه‌كه‌م ژماره‌ی 7ی ئاداری 1944 به‌رامبه‌ر دووشه‌مه‌، حه‌وتی ره‌شه‌مه‌ی 1323ی هه‌تاوی و دوا ژماره‌ی ‏دووشه‌مه‌ 3ی ئاداری 1947 بڵاوبۆته‌وه‌.‏ كوهستان له‌ 8 لاپه‌ڕه‌دا و هه‌فتانه‌ چاپ كراوه‌. دابه‌شكردنی لاپه‌ڕه‌كان به‌ زۆری به‌م شێوه‌ی خواره‌وه‌ن:‏ لاپه‌ڕه‌ی یه‌كه‌م، به‌زۆری بریتیه‌ له‌ دوو مانشێت(سه‌ره‌كی‌و لاوه‌كی‌) كه‌ زۆربه‌ی جار یه‌ك مانشێتیان ‏پێوه‌ندیی به‌ كوردستانه‌وه‌ هه‌یه‌ و ئه‌وه‌ی دیكه‌ به‌ ئێران یان جیهانه‌وه‌.‏ لاپه‌ڕه‌ی دووه‌م، تایبه‌ته‌ به‌ هه‌واڵ‌ و شرۆڤه‌ی هه‌واڵی ئێران و جیهان. ئه‌گه‌ر چی له‌ ژماره‌كانی ساڵی ‏یه‌كه‌مدا، لاپه‌ڕه‌ی دوو ئێرانییه‌و لاپه‌ڕه‌ی سێ‌ هه‌واڵی جیهانی تێدایه‌.‏ له‌ لاپه‌ڕه‌ی سێیه‌مدا، وه‌ك وترا، هه‌ندێ‌ جار هه‌واڵی جیهان بڵاوبۆته‌وه‌ و له‌ ساڵی دووه‌مدا جگه‌ كتێبی‌ ‏‏((وقایع أرارات)) كتێبی" مێژوو و نیژادی‌ كورد"ی ئیحسان نوری پاشا و "أسرار بارزان" كه‌ تایبه‌ت بوو به‌ ‏رووداوه‌كانی بزوتنه‌وه‌ی بارزانی و ئاماده‌ییان له‌ كۆماری كورستان له‌م لاپه‌ڕه‌دا بڵاو كراونه‌ته‌وه‌.‏ لاپه‌ڕه‌ی چوار به‌ زۆری تایبه‌ته‌ به‌ ته‌له‌گراف و نامه‌ و نووسینی خه‌ڵكی شاره‌كانی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان و ‏بابه‌تی لۆكاڵ‌ یان ناخۆیی له‌ خۆ ده‌گرێ‌.‏ لاپه‌ڕه‌ی پێنج به‌ درێژایی ته‌مه‌نی رۆژنامه‌كه‌ به‌شی "كرد و كردستان"ی محه‌مه‌د مه‌ردووخ كوردستانی تێدا ‏بڵاو كراوه‌ته‌وه‌، له‌گه‌ڵ‌ بابه‌تێكی دیكه‌ له‌سه‌ر پرسی رۆژی كوردستان.‏ لاپه‌ڕه‌ی شه‌ش، به‌زۆری ته‌رخانه‌ بۆ راوبۆچوون له‌سه‌ر كێشه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان، به‌ڵام جار جار، ‏ریكلام و چیرۆكی درێژی وه‌رگێردراوی‌ به‌ زنجیره‌ تێدا بڵاو كراوه‌ته‌وه‌.‏ لاپه‌ڕه‌ی حه‌وت، به‌زۆری په‌یام و ته‌له‌گرافی خه‌ڵك، هه‌واڵی كورت و پاشماوه‌ی بابه‌ته‌كانی دیكه‌ی له‌خۆ ‏گرتووه‌.‏ لاپه‌ڕه‌ی هه‌شت، ئه‌م لاپه‌ڕه‌ به‌ زۆری گرنگییه‌كی تایبه‌تی پێدراوه‌ و گرنگترین باس و پرسی رۆژی ‏پێوه‌ندیدار به‌ كوردستانی تێدا بڵاو كراوه‌ته‌وه‌، به‌ زۆری بێ‌ ئیمزایه‌.‏ ناونیشانی هه‌ندێ‌ له‌ بابه‌ته‌كانی ئه‌م لاپه‌ڕه‌یه‌ كه‌ به‌رێكه‌وت هه‌ڵبژێردراون، ده‌توانێ‌ گرنگیدانی ‏هه‌فته‌نامه‌كه‌ به‌م لاپه‌ڕه‌و روانینی ئاشكرا بكات:‏ ژماره‌ی1: كێشه‌ی مه‌هاباد.‏ ژماره‌ی 8: چی له‌ كوردانی قووچان ده‌كه‌ن؟ ژماره‌ 83: په‌نابه‌ران، بارزانیه‌كان كوردن و په‌نایان بۆ ئێرانی دایكی كوردان هێناوه‌.‏ ژماره‌ی 6: موڵكدارانی كوردستان چیان له‌ ئه‌رته‌ش ده‌وێ‌؟‏ ژماره‌ 7: ئایا ده‌وڵه‌ت وه‌ڵامی داواكانی خه‌ڵك ده‌داته‌وه‌؟ ژماره‌ 79: بۆ خه‌ڵكی به‌ڕێزی گه‌ڕووس.‏ ژماره‌ی 81: ده‌رباره‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كانی گه‌ڕووس...‏ ئه‌گه‌ر مه‌رجی چووونه‌ نێو مێژووی گه‌لان، نووسین بێت، كوهستان یه‌كێكه‌ له‌ سه‌ره‌تاكانی‌ ئه‌م چوونه‌ نێو ‏مێژووه‌ و یه‌كێكه‌ له‌ ده‌ركه‌وته‌كانی هه‌ست به‌ شوناسی تایبه‌ت له‌ نێو گه‌لی كورددا له‌ رۆژهه‌ڵاتی كوردستان ‏و، هه‌روه‌ها سه‌ره‌تایه‌كی گه‌ڕان بۆ شوناسی سیاسیی كوردبوون له‌ سه‌رده‌می گۆڕانه‌ گه‌وره‌كانی جیهان و ‏ئێراندا.‏ واته‌ هه‌وڵێك بۆ پێناسه‌كردنی خود له‌ ناوكۆیی سیاسیی جیهانداو له‌م لایه‌نه‌وه‌ ئه‌م هه‌فته‌نامه‌یه‌، كه‌ ‏كۆمه‌ڵێك خوێنه‌وار و خوێندكاری ئه‌و كاتی كوردی له‌ خۆی كۆكردۆته‌وه‌ و به‌ دوای هه‌واڵ‌ و رووداوه‌كانی ‏به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستانیشدا چووه‌، هه‌وڵێكی جیدییه‌ بۆ پێناسه‌كردنی ماناكانی كوردبوون و هه‌وڵ‌ بۆ ‏لێكدانه‌وه‌ی به‌ زمان و زاراوه‌ی ئه‌قڵانیی هاوچه‌رخ. وه‌ك ده‌شبینین، له‌و كاته‌دا كوهستان توانیه‌تی گه‌لێ ‏كێشه‌ی راسته‌قینه‌ بوروژێنێ‌ و پێگه‌یه‌كی جه‌ماوه‌ری بۆ خۆی دروست بكات و ببێته‌ مینبه‌رێكی رۆشنبیری ‏و رۆشنگه‌رانه‌، كه‌ ئه‌مه‌ش ئه‌ركی سه‌ره‌كی هه‌موو نوسینێكی راسته‌قینه‌یه‌ له‌ نێو یان ده‌ره‌وه‌ی فۆرم و ‏قاڵبی رۆژنامه‌.‏ ‏ م. ت.‏ به‌م نزیكانه‌ سه‌رجه‌م ژماره‌كانی‌ ئه‌م هه‌فته‌نامه‌یه‌ ده‌توانیت دابگریت 1 تا 10
شیعری‌ ناوچه‌ی‌ موكریان
شیعری‌ ناوچه‌ی‌ موكریان
ئیدیۆم چه‌شن و پێكهاتنی‌ له‌ زمانی‌ كوردیدا
ئیدیۆم چه‌شن و پێكهاتنی‌ له‌ زمانی‌ كوردیدا
دابه‌شبوونی‌ دانیشتوانی‌ شاری‌ هه‌ولێر
دابه‌شبوونی‌ دانیشتوانی‌ شاری‌ هه‌ولێر
شه‌‌ر‌ه‌‌فخانی به‌‌دلیسی- سه‌‌رده‌‌م، ژیان، نه‌‌مریی
شه‌‌ر‌ه‌‌فخانی به‌‌دلیسی- سه‌‌رده‌‌م، ژیان، نه‌‌مریی
رسته‌ی‌ باسمه‌ند له‌ زمانی‌ كوردیدا
رسته‌ی‌ باسمه‌ند له‌ زمانی‌ كوردیدا
Kurdology copyright 2008© All Rights Reserved Created by: Avesta Group